Vắng chủ nhà gà mọc đuôi tôm

     

Tuần qua, social tranh luận về bài “7 câu thành ngữ, tục ngữ người nào cũng quen sử dụng nhưng toàn bị sai” trên Kênh 14. Tuy nhiên, hầu hết phương án “sửa sai” không có gì mới, thậm chí còn có câu “bò lành đánh trườn què”


vào khuôn khổ bài viết này, xin chọn ra 4/7 câu cơ mà Kênh 14 chỉ ra rằng sai để điều đình lại.

Bạn đang xem: Vắng chủ nhà gà mọc đuôi tôm

“Dùi đục chấm mắm cáy”

Kênh 14: Dùi đục “không bao gồm ý nghĩa”, mà nên là “bầu dục”, do “Bầu dục là món ngon, tuy thế lại chấm mắm cáy - máy nước chấm “xoàng”, chỉ sự phối kết hợp không hài hòa, bất cân nặng xứng”.

- Chưa chính xác. Vì chưng “xoàng” như muối trắng mà hợp thì vẫn ngon. Đúng ra là lần khần thưởng thức: bầu dục nặng mùi hơi nồng, khắm, đem chấm cùng với mắm cáy cũng vừa kháy vừa nồng thì còn điều gì khác là ngon nữa? (có câu “Chủng chẳng như bầu dục mắm cáy” là vậy). Ấy là sự việc thiếu tinh tế, quê mùa, “chặt to, kho mặn” theo cả nghĩa black và nghĩa bóng. Cũng tránh việc vì món “bầu dục” mà bỏ “dùi đục” đi.


*

Giai đoạn kê “mọc đuôi tôm”, tự đi kiếm ăn

“Dùi đục” ám chỉ sự thô kệch, viên cằn, bốp chát, quen dùng sức mạnh (“Ai đem dùi đục đi hỏi vợ”; “Bàn tay dùi đục”). Còn mắm cáy đồng nghĩa với món dân dã, thấp tiền, kém quý phái (“Ăn thịt trườn lo tức thì ngáy, nạp năng lượng mắm cáy ngáy kho kho”). Vì vậy, “Dùi đục mắm cáy”, xuất xắc “Dùi đục chấm mắm cáy” là giải pháp nói giễu cợt sự viên cằn, quê kệch, thô lỗ mà lại thôi. Thành ngữ nhiều khi không gồm nghĩa black trong thực tiễn mà chỉ là giải pháp nói ngoa dụ (ví dụ: “Chẻ gai tóc có tác dụng tư”, “Râu ông nọ gặm cằm bà kia”).

“Cao chạy xa bay”

Kênh 14: “Xa chạy cao bay” mới đúng, bởi “ai có thể chạy cao?”.

- Điều đó không sai. Thành ngữ cội Hán tất cả câu “Cao phi viễn tẩu - 高 飛 遠 走 - cất cánh cao, chạy xa. Nguyễn Du cũng viết: “Liệu nhưng mà xa chạy cao bay/Ái ân ta tất cả ngần này cơ mà thôi” (Kiều). Giỏi cổ ngạn: “Thiện ác đáo đầu tầm thường hữu báo, cao phi viễn tẩu dã nan đào - 善 惡 到 頭 終 有 報, 高 飛 遠 走 也 難 逃 - Thiện ác cuối cùng cũng biến thành báo, cất cánh cao chạy xa cũng nặng nề thoát”.

Ngoài nghĩa: tra cứu đường ra khỏi nơi nguy nan càng xa càng xuất sắc thì thành ngữ còn được hiểu: kẻ (nào đó) đang đào thoát biệt tích biệt tích rồi. Bởi vậy, tránh việc vì “xa chạy” mà vứt phương án “cao chạy”. Dân gian còn nói “Chạy đằng trời” (không chạy bay được; chỉ chạy đằng trời new thoát); “Tìm đằng trời” (không thể tìm được; chỉ gồm nước lên chầu trời mới search được). Thế nên, “Cao chạy, xa bay” là giải pháp nói thừa nhận mạnh, hài hước, ý chỉ (nó) đang trốn biệt tăm, không còn lại chút vệt tích nào.

Thế nên, chiếc “phi logic” của “cao chạy” có thể chấp nhận được, thậm chí là tốt trong lối nói ngoa dụ của dân gian. Họ cũng thường chạm mặt những thành ngữ “phi logic” kiểu vì vậy trong tiếng Việt: thượng ống chân hạ cẳng tay, nhỏ ông cháu cha, mặt đường kim mũi chỉ, hương thơm lạnh sương tàn, ruộng cả ao liền…

“Râu ông nọ cắm cằm bà kia”

Kênh 14: Nghĩa gốc là “Dâu ông nọ chăn tằm bà kia”.

- phân tích và lý giải này hoàn toàn thiếu căn cứ. Bởi dân gian cố tình làm ra vô lý (đàn bà đâu gồm râu mà lắp vào) để chỉ sự nhầm lẫn, đính thêm ghép, lộn xộn, không chấp nhận được. Đồng nghĩa: “Ngô đầu, Sở vĩ - 頭 楚 尾 - đầu Ngô, đuôi Sở; đầu Ngô, mình Sở.

“Vắng công ty nhà, kê mọc đuôi tôm”

Kênh 14: “vọc niêu tôm” mới đúng.

- Vọc niêu tôm, vọc niêu cơm, sục niêu tôm... đang được đưa ra từ tương đối lâu nhưng suy cho kỹ, những kiểu “vọc”, “sục” nói trên phần đa không ổn.

Xem thêm: Lịch Thi Đấu Chung Kết Thế Giới 2018 Lol, Chung Kết Thế Giới 2018


Niêu tôm chưa hẳn mồi gà ưa thích, mở nắp vung cũng chưa phải là lối kiếm ăn uống của gia cầm.

Nếu niêu cơm trắng đã mở vung, bọn gà sẽ không còn dừng ngơi nghỉ “vọc” cơ mà mổ nạp năng lượng thực sự, cơm tung tóe. Trong những lúc chữ “vọc” hoàn toàn không biểu đạt động tác mổ, bới của bé gà. Bạn ta chỉ nói “chuột vọc” (chuột sử dụng chân hoặc răng nhấm thử), còn “sục” chỉ phù hợp với mõm nhỏ chó...

Chúng tôi cho rằng hình thức đúng của câu tục ngữ vẫn là “Vắng nhà nhà, gà mọc đuôi tôm”.

Xưa kia, nông dân thường xuyên nuôi con kê ổ. Sau khoản thời gian nở, cả bầy gà con theo mẹ kiếm mồi. Bà bầu gà chăm lo đàn con rất cẩn thận, chuẩn bị liều mình kháng lại những mối bắt nạt dọa, như chó, mèo, diều, quạ... Chị em gà dậy con cách tìm mồi, nhận ra nguy hiểm; vừa bươi đất vừa nghe ngóng, nếu như thấy nguy hiểm, nhanh chóng nó phát bộc lộ cố...ố...qu…ác...qu...ác báo động, rồi tục...tục “thu quân”. Gà nhỏ dù đã mải mê ở đâu, nghe tiếng cảnh báo cũng chạy cấp tới, chui không còn vào đôi cánh con kê mẹ. Tất cả chú con gà nào chơi nghịch chọi nhau, ngay tắp lự bị gà mẹ mổ đến vài loại là “giải tán” ngay. Chú như thế nào lạc bà mẹ thì nháo nhác, kêu chiếp... Chiếp siêu thảm thiết, chừng nào tìm được mẹ new thôi (Nháo nhác như gà lạc mẹ). Cả “gia đình gà” quây quần ấm áp bên nhau thật bình yên, biệt lập tự.

Khoảng hơn một mon sau nở, mẫu đuôi gà bé nhú lên khum khum hệt loại đuôi (con) tôm. Khi gà bé mọc đuôi tôm cũng chính là lúc (theo bản năng) gà người mẹ xua đuổi, bắt bọn con cần tự lập, phi vào lứa sinh em bé mới. Nếu bé nào vẫn đuổi theo sẽ bị bà mẹ gà tiến công đuổi, mổ thật lực, kêu choe chóe. Trước kia, gà mẹ săn sóc, bảo vệ, yêu thương thương bầy con từng nào thì hiện giờ nó dửng dưng, vô tình bấy nhiêu (dân gian điện thoại tư vấn là “gà vứt con”). Thay là, anh em nhà kê con bắt đầu cuộc sinh sống tự lập: đi tìm kiếm ăn mà không có gà mẹ theo kèm.

Sau vài ngày đầu nháo nhác, bầy gà con ban đầu mạnh dạn hơn. Chúng vẫn giữ lại thói thân quen đi ăn theo bầy và khôn xiết hiếu động. Cả bè phái chui luồn hồ hết xó xỉnh, hết xung quanh vườn mang lại trong nhà; trường đoản cú gầm giường, xó tủ đến ý trung nhân thóc, thúng gạo phần nhiều bị chúng bươi móc, vừa chạy khiêu vũ vừa kêu chiêm chiếp, ăn uống một phá phách mười, làm cho mọi thứ hòn đảo lộn tứ tung lên. Ăn, chơi ngán thì chúng quay ra tấn công chọi nhau chí chóe cơ mà chẳng có mẹ gà như thế nào “can thiệp” (câu “Gà cùng một bà bầu chớ hoài đá nhau” chính là nói gà con thời kỳ này).

Như vậy, lũ trẻ em khi vắng chủ nhà, vắng phụ huynh và “gà mọc đuôi tôm”, con gà mới tách bóc mẹ đều có điểm giống như nhau: nghịch ngợm, phá phách, tha hồ nước trêu chọc, đạp nhau mà không bị ai trách mắng, quở mắng phạt. Đây cũng là nhận thức trọng tâm lý đàn trẻ và cộng đồng gà con new lớn theo kinh nghiệm tay nghề của dân gian.

Trước đây, câu “Vắng công ty nhà, con kê mọc đuôi tôm” bị hiểu nhầm có mối quan hệ nhân quả theo kiểu: “Vắng công ty nhà, (thì) gà bới bếp”. Mặc dù nhiên, câu tục ngữ vẫn xét lại có quan hệ so sánh: chứng trạng vắng nhà nhà cũng như gà mọc đuôi tôm (theo kiểu: “Cơm chín tới, cải ngồng non...”). Ấy chính là những giai đoạn quan trọng của những sự vật, hiện tượng kỳ lạ được tục ngữ để cạnh nhau nhằm dùng cái này liên tưởng, đối chiếu với dòng kia.

Như vậy, “Vắng công ty nhà, con kê mọc đuôi tôm” được diễn giải: tình trạng vắng chủ nhà (thì cũng giống như như) gà (giai đoạn) mọc đuôi tôm; và hiểu: trẻ em phá phách đậm chất ngầu nhất là lúc phụ huynh vắng nhà; gà con hiếu động, quấy phá duy nhất là cơ hội mọc đuôi tôm, bóc tách mẹ.

Xem thêm: Mẫu Bánh Kem Thôi Nôi Bé Gái Tuổi Chuột Dễ Thương Nhất 2021, Bánh Sinh Nhật Cho Bé Tuổi Chuột

Về sau, câu phương ngôn được gọi theo nghĩa rộng hơn nhằm mục tiêu ám chỉ toàn bộ những hành động, việc làm quá tự do phóng túng bấn khi không có sự hiện tại diện, cai quản của người đứng đầu.